Ông Vũ Bảo Dương, nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Hưng (sau khi tách tỉnh năm 1996, ông làm Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Dương, đến năm 2000 ông nghỉ hưu) hiện còn lưu giữ thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngày 5/7/1988, gửi cho các sở, ngành cả nước khi giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Ông Dương rất tâm đắc về tầm nhìn chiến lược của Đại tướng và coi đó là báu vật cho những người làm công tác khoa học ở nước ta. Xin trích nguyên văn đoạn đầu bức thư của Đại tướng:

Cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo Khoa học kỹ thuật tỉnh Hải Hưng 1988.

“Trong các Nghị quyết lớn của Đảng và Nhà nước ta, khoa học công nghệ được coi là một động lực thúc đẩy sự ổn định và phát triển của nền kinh tế - xã hội. Từ khi có Nghị quyết 37/NQ-TW của Bộ Chính trị về chính sách khoa học và kỹ thuật, khoa học đã được kết hợp hơn với sản xuất và đời sống, có phần đóng góp nhất định vào sự nghiệp đất nước. Tuy nhiên, phải nói rằng, sự đóng góp ấy còn rất hạn chế; khoa học (cả khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và khoa học xã hội) còn xa mới trở thành động lực.

Có thể nói, hiện nay, sự lãng phí lớn nhất là sự lãng phí về chất xám, về kiến thức khoa học và văn hóa hiện có trong đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật (kể cả anh chị em trí thức Việt Nam ở nước ngoài) cũng như trong nhân dân lao động của nước ta”.

Theo tinh thần mới của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, cả nước tập trung xây dựng một dự thảo Nghị quyết về khoa học và kỹ thuật để trình Bộ Chính trị và Hội đồng Bộ trưởng, trong đó có tỉnh Hải Hưng đóng góp ý kiến thông qua tổ chức “Hội thảo Khoa học kỹ thuật toàn tỉnh”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp về dự, chỉ đạo cuộc hội thảo.

Bài nói chuyện của Đại tướng tại cuộc Hội thảo ngày 19/9/1988 có đoạn: “Trong Hội nghị này và cả trong các biên bản hội thảo của các ngành, các sở, các đồng chí gửi cho tôi, thì thấy ý kiến phát biểu về nông nghiệp nhiều hơn, nói về công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xuất khẩu còn ít. Nếu đó là biểu hiện của sự quan tâm đầy đủ đến công nghiệp, tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp và xuất khẩu thì cần phải sớm khắc phục. Vì như các đồng chí đã biết, nếu chỉ nông nghiệp độc canh thì kinh tế không thể phát triển được.

Hiện nay, theo chủ trương của Trung ương là đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hóa, ở Hải Hưng không hẳn là kinh tế tự cung tự cấp, nhưng kinh tế hàng hóa chậm phát triển, sản phẩm còn nghèo nàn, cách làm ăn còn đơn điệu, khép kín, thiếu năng động.

Điều đó biểu hiện khá rõ trong hội nghị này là không thấy có đại biểu của các cơ sở trung ương trên địa bàn như: Nhà máy sứ Hải Dương, Nhà máy xi măng Hoàng Thạch, Nhà máy nhiệt điện Phả Lại… không thấy đại biểu của các tỉnh bạn như: Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình… không thấy đại biểu của một số bộ, viện và trường đại học; chứng tỏ các đồng chí chưa có mối quan hệ làm ăn rộng rãi, nên trong chừng mực nhất định còn có sự chia cắt giữa tỉnh Hải Hưng với các địa phương khác, giữa kinh tế địa phương và kinh tế trung ương đóng trên địa bàn. Vấn đề này Hải Hưng và cả cơ quan trung ương cần xem xét”. Đại tướng còn nêu ra một số ý kiến then chốt:

Thứ nhất: Hải Hưng muốn làm tốt công tác khoa học kỹ thuật, muốn khoa học trở thành động lực để ổn định và phát triển kinh tế, thì trước hết phải căn cứ vào mục tiêu kinh tế - xã hội mà Đại hội Đảng bộ tỉnh đề ra, để xác định phương hướng và bước đi cho công tác khoa học và kỹ thuật. Cán bộ khoa học kỹ thuật trong tỉnh phải nắm vững các mục tiêu đó để góp phần thực hiện.

Thứ hai: Khoa học muốn trở thành động lực thì phải đổi mới tư duy, đổi mới tổ chức và cơ chế quản lý. Đổi mới tư duy, nói vắn tắt là làm cho tất cả mọi người đều có nhận thức đúng đắn là trong thời kỳ cách mạng khoa học và kỹ thuật, người ta có thể làm thay đổi cả thế giới vật chất, thì khoa học và giáo dục là nhân tố quan trọng bậc nhất trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội.

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã nói: “Khoa học là động lực”. Khoa học bao gồm: khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội (ở đây chúng ta chú trọng khoa kinh tế, khoa quản lí, khoa giáo dục và đào tạo), khoa học là động lực vì nếu ta coi trọng phát huy nhân tố khoa học đúng hướng, nó sẽ đưa nền kinh tế - xã hội của ta tiến lên. Nếu không nhận thức rõ điều này thì đó là một sai lầm lớn.

Thứ ba: “Thế mạnh lớn nhất của chúng ta là con người, do đó, chiến lược con người là chiến lược số một, coi nhẹ chiến lược con người sẽ là một sai lầm lớn. Vấn đề này tôi đã phát biểu ở Trung ương và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI cũng đã nêu lên trong nghị quyết.

Tình hình đáng lo ngại hiện nay là một bộ phận con người của chúng ta đang xuống cấp. Nhà cửa xuống cấp cứ có tiền là tu bổ được, nhưng con người mà xuống cấp thì không đơn giản, nhất là đối với thanh niên, thiếu niên đã xuống cấp, mất lòng tin thì không phải một lúc mà đưa lại lòng tin và sự thông minh sáng tạo cho họ được. Chúng ta không thể bỏ phí bao nhiêu nhân tài với những công phu đào tạo nên những nhân tài ấy.

Đặc biệt ở tỉnh Hải Hưng, mỗi huyện phải chọn một trường phổ thông, trong đó thực hiện “vừa học vừa làm”, đưa vấn đề giáo dục nông nghiệp vào nhà trường, gắn cho mỗi trường 1 đến 2 sào ruộng, ở đó các thầy, cô giáo có thể hướng dẫn cho học sinh làm ruộng, làm giống, trồng táo và có thể làm các nghề khác nữa. Chính việc gắn giữa nhà trường với xã hội, với ngành nghề của địa phương là những điều kiện để phát triển nhân tài.

Về Y tế, Hải Hưng cần khôi phục lại các vườn thuốc Y học dân tộc để phổ cập chữa bệnh, phải củng cố hệ thống Y tế các cấp, thực hiện kết hợp Đông, Tây y làm cho y học ngày càng phát triển, góp phần chăm lo sức khỏe nhân dân và đặc biệt là các gia đình có công với cách mạng. Tỉnh Hải Hưng cần làm tốt công tác y tế để xứng đáng là quê hương của Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông”.

Sau Hội thảo Khoa học kỹ thuật tỉnh Hải Hưng năm 1988, trên toàn tỉnh, trong đó có Hải Dương ngày nay, đã dấy lên phong trào nghiên cứu khoa học và kỹ thuật, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống trên tất cả các lĩnh vực: Công nghiệp, nông nghiệp, văn hóa xã hội, y tế, giáo dục và đào tạo, thể dục thể thao… Đặc biệt là năng suất trong sản xuất nông nghiệp đã được nâng lên rõ rệt.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh Hải Hưng dự hội thảo.

Cũng từ hội thảo này, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật tỉnh Hải Hưng đã phát triển sâu rộng chưa từng có, góp phần đáng kể vào việc thay đổi đời sống nhân dân và cơ sở hạ tầng từ thành thị đến nông thôn.

Kết quả là: Người dân hàng ngày đi qua sông lớn không phải đi đò ngang, đò dọc mà đã được đi qua các cây cầu bê tông kiên cố, đường sá được cứng hóa, các phương tiện giao thông công cộng xuất hiện nhiều hơn thuận tiện cho việc đi lại, phương tiện sản xuất nông lâm nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phần lớn được cơ giới hóa, kinh tế hàng hóa phát triển đáp ứng đầy đủ nhu cầu của xã hội, nhiều người dân được tiếp cận với các thiết bị công nghệ thông tin để nắm bắt tình hình xã hội, học hỏi mở mang kiến thức…

Trong thời đại bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghệ 4.0, bài học quý giá mà cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chỉ đạo tại hội thảo ngày 19/9/1988 vẫn còn nguyên giá trị, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đại tướng, nhất là về yếu tố con người.

Để làm sống lại chỉ đạo của Đại tướng, ngày 24/2/2016, UBND tỉnh Hải Dương đã triển khai Hội thảo: “Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ tỉnh Hải Dương giai đoạn 2016-2020”. Chắc chắn đây sẽ là điểm nhấn để Hải Dương có bài học quý, không ngừng phát triển, vươn lên.

Nhà văn Nguyễn Nam Đông - Quang Minh