Cũng như bao doanh nghiệp, doanh nhân khác ở nước ta, quá trình lập nghiệp, gây dựng và phát triển doanh nghiệp của anh cũng gập ghềnh, gian khổ, để rồi trình làng một thương hiệu: Cà phê Sơn La - Một sản phẩm đồ uống với thiên hạ xem ra vừa quen vừa lạ. Quen với những người đã được thưởng thức và mê hoặc bởi hương vị chua thanh, đắng nhẹ, lại mang thêm mùi hoa quả; lạ với người bấy lâu nay dùng các loại cà phê ở các tỉnh Tây Nguyên bạt ngàn.

Gặp anh và được anh mời thưởng thức ly cà phê thương hiệu "Sơn La", rồi sau đó, theo đề nghị của tôi, anh kể đôi chút về quá trình lập nghiệp của mình ở miền Tây Bắc. Anh là Đặng Văn Thịnh, hiện đang là Giám đốc Công ty TNHH Cà phê Sơn La.

Ông Đặng Văn Thịnh - Giám đốc Công ty TNHH Cà phê Sơn La.

Trong câu chuyện đầu xuân với chúng tôi, anh bảo rằng, anh sinh ra và lớn lên trong một gia đình mà cả bố và mẹ đều là công chức. Năm 1981, sau khi tốt nghiệp PTTH, anh thi đỗ vào khoa Tín hiệu thông tin đường sắt thuộc Đại học Giao thông Hà Nội. Ngỡ tưởng cuộc đời anh sẽ gắn liền với cái nghề mà anh đã từng theo học. Nhưng không, thời điểm mà anh cầm tấm bằng tốt nghiệp đại học cũng là thời kỳ nền kinh tế đất nước gặp muôn trùng khó khăn, lạm phát ở mức phi mã, vấn nạn bao vây cấm vận của Mỹ khiến doanh nghiệp gặp muôn vàn khó khăn. Theo đó là cuộc sống thường nhật của cán bộ, công nhân viên ở các doanh nghiệp khó khăn, không có việc làm...

Do vậy, cũng như nhiều sinh viên vừa tốt nghiệp các trường đại học, chàng sinh viên Đặng Văn Thịnh do không tìm được việc làm, sau một thời gian sống nay đây mai đó, cuối cùng anh quyết định khoác ba lô lên miền Tây Bắc, mà tỉnh Sơn La là nơi anh dừng chân, để khởi nghiệp. Tại đây, sau khi nhiều ngày bỏ công tìm kiếm, anh chợt nhận ra rằng: Một trong những thế mạnh và cũng là tiềm năng rất lớn ở miền đất này chưa được đánh thức. Đó là cây cà phê.

Theo anh thì, cây cà phê đầu tiên được đưa vào Việt Nam năm 1857 và được trồng ở Việt Nam từ năm 1888. Người Pháp đã mang cây cà phê Arabica từ đảo Bourbon sang trồng ở phía Bắc Việt Nam, sau đó mở rộng sang các vùng khác. Khi đó, hầu hết cà phê được xuất khẩu sang Pháp dưới thương hiệu "Arabica du Tonkin". Các chủng loại cà phê thuộc dòng Arabica đặc biệt thơm ngon ở Việt Nam có Bourbon, Typica, Mocha (moka) - nơi mà những chủng loại cà phê có lâu đời nhất trên trái đất. Được biết hiện nay, đối với Arabica ở Việt Nam, Catimor được trồng phổ biến rộng rãi ở hầu hết các vùng nguyên liệu cà phê lớn trên cả nước là Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đắk Nông, Quảng Trị, Nghệ An, Sơn La.

Khai chương địa chỉ kinh doanh cà phê Sơn La tại thủ đô Hà Nội (toà 8A, số 6, chung cư An Bình City, Phạm Văn Đồng, Hà Nội).

Trong câu chuyện với tôi, anh bảo trong cuốn “Sơn La với cây cà phê” của tác giả Đỗ Hùng (in năm 1988) có viết: “Ở Sơn La, khi nói đến người có vườn cà phê lâu năm phải kế đến bác Lò Văn Chiêng ở bản Phiêng Quài, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn… Bác Chiêng cho biết: Năm 1945, trong một chuyến đi phu cho bọn quan lại ở Châu Mường Nua (Mai Sơn) lần đầu tiên thấy cà phê thật lạ, trồng trong vườn quanh nhà vừa đẹp vừa cho quả sai. Thế là Bác Chiêng xin vài cây con về Phiêng Quài trồng ngay vườn nhà, chỉ sau 3 năm cà phê đã cho mùa quả đầu tiên. Mãi cho đến năm 1956, trong điều kiện hòa bình, mọi người phấn khởi xây dựng tổ đổi công, HTX mới có thời gian trồng thêm vài chục cây nữa. Cà phê giống, bác đều lấy từ trong vườn, do những quả cà phê chín rơi xuống mọc tự nhiên dưới tán cây trong vườn. Mỗi năm ngoài số giống cho các gia đình trong bản, bác đều trồng thêm vài cây ở vườn nhà mình. Cho đến những năm gần đây, vườn bác đã có trên 100 cây, hàng năm thu hoạch từ vài chục đến 100kg hạt cà phê...”.

Cuối năm 1987, tỉnh Sơn La đã thành lập Công ty Chè và Cà phê Sơn La, chịu trách nhiệm hướng dẫn, đầu tư vốn, làm các dịch vụ kỹ thuật phục vụ trồng mới thâm canh cà phê, thu đổi sản phẩm. Tỉnh cũng đã ban hành các quy định về cho mượn đất để phát triển cà phê, chính sách thuế nông nghiệp, quyền lợi sử dụng sản phẩm trong chu kỳ kinh tế nhằm khuyến khích người làm cây xuất khẩu. Nếu mỗi gia đình trồng 100 cây cà phê (300m2 - 400 m2) cho sản lượng 100 kg cà phê nhân sẽ đổi được 500kg gạo tương đương với sản lượng 1 ha lúa nương (800 kg thóc/ha).

Năm 1987, diện tích cà phê trong vườn của hộ nông dân khoảng gần 100 ha.  Có vườn cà phê đã trồng 32 năm (năm 1956) tại Chiềng Ban - Mai Sơn và diện tích trồng ở HTX An Sinh - thị xã Sơn La (năm 1985) vẫn cho thu hoạch tốt. Đầu năm 1988, tỉnh ban hành Quyết định 80/UB-QĐ ngày 12 tháng 3 năm 1988 về việc cho các thành phần kinh tế cơ sở (nông trường quốc doanh, tập thể, các hộ gia đình) mượn đất trồng, đất hoang hóa, đất chưa sử dụng thuộc đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp tập trung ở vùng đã có quy hoạch, cơ cấu kinh tế vùng ưu tiên đặc biệt cho vùng trồng cây cà phê xuất khẩu. Sản phẩm cà phê được thu mua ổn định.

Với sự hỗ trợ của Nhà nước (cho vay vốn mua giống, vật tư, gạo ăn đảm bảo lương thực), thông qua Công ty Chè và Cà phê, diện tích cà phê tại Sơn La ngày càng mở rộng. Năm 1989 giống cà phê chè Catimor được đưa vào trồng đối với các diện tích trồng mới.

Đầu những năm 1992-1996, cà phê Arabica Sơn La được phát triển mạnh và trở thành cây xóa đói giảm nghèo tại địa phương, tạo thu nhập cho người dân, đồng thời giúp tỉnh Sơn La trong việc xóa bỏ cây thuốc phiện theo chủ trương của Nhà nước. Tuy nhiên, theo doanh nhân Đặng Văn Thịnh thì dẫu vậy, việc trồng, chế biến cà phê ở Sơn La vẫn ở dạng manh mún, tự sản, tự tiêu. Mãi đến những năm sau này, Đảng bộ, chính quyền tỉnh Sơn La mới đánh giá được tiềm năng của loại cây này đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội ở Sơn La nên đã có những giải pháp để phát triển cây cà phê.

Song đáng tiếc, do làm ăn không hiệu quả nên Công ty Cà phê Sơn La được thành lập chỉ tồn tại được thời gian ngắn rồi bị giải thể. Việc trồng và chế biến mặt hàng cà phê lại mang tính tự phát. Mãi đến năm 2015, được sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tiềm năng thực sự của cây cà phê Sơn La mới được đánh thức và phát triển đúng hướng. Sản phẩm cà phê mang nhãn hiệu "Sơn La" dần dà có mặt và trưởng thành. Khách hàng trong và ngoài tỉnh Sơn La mới được dịp thưởng thức các hương vị đậm đà hương sắc của loại đồ uống này.

Là người dành tình yêu cháy bỏng cho cây cà phê, với doanh nhân Đặng Văn Thịnh, anh coi đây là cơ hội để mình dấn thân cùng đồng bào các dân tộc nơi đây phát triển cây cà phê, coi đó là một loại cây "xóa đói giảm nghèo", góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội ở tỉnh Sơn La nói riêng và miền Tây Bắc nói chung. Nhưng có ai nghĩ, từ lúc lập nghiệp, dấn thân vào cây cà phê cho đến nay, với doanh nhân Đặng Văn Thịnh là cả một đoạn trường thấm đẫm mồ hôi và nước mắt. Thôi thì trong nhà có bao nhiêu tiền, tài sản đều được anh huy động để dồn vào cây cà phê trong khuôn viên doanh nghiệp của mình.

Để nghiên cứu, phát triển cây cà phê và coi đó là cây hàng hóa, để thị trường chấp nhận, anh đã phải trải qua bao đêm không ngủ, dấu chân của anh dường như không thiếu ở bất cứ vùng nguyên liệu nào, để rồi cho xuất xưởng sản phẩm đầu tiên. Tuy nhiên, do sản phẩm còn chưa có thương hiệu, đầu ra gặp khó khăn nên quá trình sản xuất kinh doanh gặp khó khăn, thậm chí chấp nhận lỗ. Nhưng bù lại anh thấy hạnh phúc bởi đằng sau những việc làm của mình là cuộc sống, việc làm của hàng chục, hàng trăm người lao động ở địa phương, cũng như các đại lý của công ty ở nhiều tỉnh thành trong cả nước.

Ông Đặng Văn Thịnh - Giám đốc Công ty TNHH Cà phê Sơn La (bên trái) trao đổi về cà phê với khách quốc tế.

Chia sẻ với tôi, anh Đặng Văn Thịnh - Giám đốc Công ty TNHH Cà phê Sơn La cho biết: “Là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ 2 thế giới, tuy nhiên trên thị trường nội địa đang tồn tại rất lớn cà phê pha trộn tạp chất và các loại bột được gọi là cà phê mà không làm từ cà phê, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe người tiêu dùng. Cà phê pha trộn và cà phê giả được trộn lẫn với nhiều loại hóa chất tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh ung thư. Ngoài ra, để cà phê có vị đắng, vị ngậy, sánh đặc, trong cà phê còn có sự góp mặt của hạt cau, thuốc ký ninh, cloxit, chất tạo bọt, tạo sánh, bơ công nghiệp và hương liệu. Ngay tại các thủ phủ cà phê Việt như: Buôn Ma Thuột, Lâm Đồng, Sơn La vẫn tràn lan các loại cà phê tạp chất, hóa chất. Trước những thực trạng về cà phê không an toàn trên thị trường, mỗi chúng ta cần tỉnh táo và có trách nhiệm xã hội cao hơn nữa để bảo vệ sức khỏe của chính mình và mọi người, cũng như bảo vệ thương hiệu cà phê Việt trên thị trường quốc tế. Các nhà chế biến hãy kinh doanh và hướng tới trách nhiệm cao hơn là “Bảo vệ sức khỏe cộng đồng”.

Điều mà doanh nhân Đặng Văn Thịnh đề cập với chúng tôi là để thương hiệu cà phê Sơn La ngày càng tìm được chỗ đứng trên thương trường trong và ngoài nước; để cà phê Sơn La ngày một phát triển và lan tỏa trên thương trường; để cây cà phê Sơn La thực sự trở thành cây "xóa đói giảm nghèo" ở tỉnh Sơn La, rất cần sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cả Đảng bộ, chính quyền và các ban ngành chức năng của tỉnh Sơn La nói riêng và các ngành chức năng ở Trung ương nói chung trong việc tổ chức sản xuất - kinh doanh; hỗ trợ tìm đầu ra cho doanh nghiệp và bà con nơi đây.

Đó phải chăng là ước mong cháy bỏng của một doanh nhân!

Lưu Vinh - Phạm Thúy