Thời điểm mà chúng tôi đến Hàn Quốc cũng là lúc đất nước này diễn ra cuộc bầu cử Tổng thống với chiến thắng áp đảo của ông Moon Jae-in, bởi sự yêu mến, kính trọng, thân thiện, gần gũi và cởi mở của ông với người dân. Thời tiết ở xứ kim chi vào những ngày này khá dễ chịu. Sáng và đêm trời mát lạnh, còn trưa tiết trời nắng với nhiệt độ giao động từ 20 độ C đến 25 độ C. Cũng như chuyến tác nghiệp lần trước, đến thăm và tác nghiệp lần này tại Hàn Quốc đã để lại trong tôi những cảm nhận tốt đẹp và khó quên về đất nước và con người nơi đây.

Từ kỳ tích sông Hàn…

Không phải ngẫu nhiên mà tại Hội nghị xúc tiến đầu tư – thương mại và du lịch được tổ chức vào sáng 24/07/2014 tại Trung tâm hội nghị tỉnh Trà Vinh, trước 600 đại biểu đại diện cho các bộ, ban ngành ở trung ương, lãnh đạo các tỉnh, thành phố, lãnh sự, sứ quán nước ngoài, các tập đoàn kinh tế lớn trong và ngoài nước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh: “Trên thế giới này có nhiều thành phố vươn lên giàu có nằm ven những con sông lớn nên người ta gắn kỳ tích phát triển với những con sông như “Kỳ tích sông Hàn ở Hàn Quốc”. Rồi sau đó, Thủ tướng đặt câu hỏi: “Liệu có thể có kỳ tích sông Tiền, sông Hậu hay không? Tôi hy vọng là có trong tương lai không xa”.

Điều mà Thủ tướng đề cập và câu hỏi của Thủ tướng đặt ra xoay quanh 4 từ: “Kỳ tích sông Hàn”, quả thật ám ảnh tôi trong suốt chuyến đi. Trước chuyến đi, tôi đã đọc được một số bài viết đề cập đến những “con rồng châu Á”, trong đó có Hàn Quốc. Người ta nói đến đất nước này bởi ý chí quật cường về chinh phục thiên nhiên, bởi những giải pháp quyết liệt về kinh tế - xã hội để biến bán đảo này với đa phần diện tích là đồi núi thành một nước công nghiệp phát triển, xếp thứ 11 trên thế giới.

Rồi tôi lại liên tưởng đến câu nói của một đồng nghiệp Hàn Quốc cách nay 20 năm rằng: “Cách nay 30 năm nếu ai đặt chân đến thành phố Seoul (Thủ đô Cộng hòa Hàn Quốc) sẽ được chứng kiến một thung lũng bạc màu, phố xá thưa thớt và tiêu điều bởi sau những năm chiến tranh “huynh đệ tương tàn”. Vậy mà 3 thập kỷ trôi qua, bằng bàn tay lao động của mình, người Hàn Quốc đã biến mảnh đất này thành một trong số những đô thị bậc nhất thế giới”.

Đúng vậy, sau cuộc chiến tranh Triều Tiên diễn ra trong những năm 1950 – 1953, Hàn Quốc là một trong số quốc gia nghèo nhất thế giới với thu nhập bình quân tính theo đầu người chỉ có 64USD, vậy mà sau hơn nửa thế kỷ, mức thu nhập trung bình của người dân Hàn Quốc đã đạt đến mức 37 nghìn USD, ngang bằng với các nước trong nhóm G7. Và con đường phát triển của Hàn Quốc được coi là một kỳ tích và bài học cho nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam học tập.

Người ta nói rằng “Kỳ tích sông Hàn” được dùng để nhắc đến thời kỳ tăng trưởng kinh tế dựa vào xuất khẩu, xây dựng các tập đoàn kinh tế tư nhân để rồi chính các tập đoàn như: Samsung, Lotte, LG, KiA, Huyndai... đã góp phần làm lên kỳ tích đó. Tiếp đó là các thành tựu  về công nghệ, giáo dục và từng bước đô thị hóa đã đưa Hàn Quốc từ đống tro tàn sau chiến tranh thành một quốc gia thịnh vượng. Thủ đô Seoul là một minh chứng của sự phát triển vượt bậc của quốc gia này.

Được biết, sau chiến tranh Triều Tiên, 30% các tòa nhà ở Seoul bị phá hủy, 70% nhà máy, xí nghiệp, các công trình công cộng bị tàn phá, dân số chỉ hơn 2 triệu người. Nhưng đến nay, Seoul đã trở thành một đô thị giàu có và tầm cỡ thế giới với số dân trên 10 triệu dân, xếp ngang hàng New York (Hoa Kỳ), Tokyo (Nhật Bản), Matxcơva (Liên bang Nga). Nếu tính cả 5 thành phố vệ tinh thì tổng số dân đang sinh sống ở thủ đô Seoul hiện nay đã lên đến con số: 25 triệu người, chiếm 47% dân số Hàn Quốc.

Bạn đồng nghiệp Hàn Quốc nói với tôi rằng: Một trong những giải pháp góp phần làm nên “Kỳ tích sông Hàn” là Chính phủ cũng như chính quyền thành phố Seoul rất coi trọng là việc thực hiện việc giải phóng các khu ổ chuột, các khu định cư bất hợp pháp và thay thế vào đó là xây dựng những tòa nhà chung cư hiện đại cho người dân tạo cảnh quan cho thành phố, xây dựng các công trình công cộng. Trong số đó có dòng suối nguyên là nơi dẫn nước thải cho thành phố được đầu tư cải tạo thành một công trình vừa có chức năng dẫn nước, chống ngập lụt vừa là công trình du lịch nổi tiếng thu hút du khách trong và ngoài nước.

Tiếp đó là việc cải tạo đầu tư mới hệ thống đường xá, các phương tiện giao thông, các tuyến tàu điện ngầm, các công trình chống ngập, lụt... tạo lên một Seoul hiện đại và văn minh. Đi đôi với việc phát triển hạ tầng giao thông, các khu công nghiệp, sự phát triển của ngành công nghiệp thông tin và truyền thông là nền tảng của sự phát triển và tăng trưởng của Hàn Quốc. Theo đó, Chính phủ Hàn Quốc rất coi trọng trong việc hoạch định chính sách và hậu thuẫn để các doanh nghiệp, tập đoàn đầu tư phát triển hạ tầng thông tin và truyền thông, thúc đẩy các ngành công nghiệp công nghệ cao thu hút đầu tư nước ngoài và các công ty đa quốc gia.

Trông người mà ngẫm đến ta...

Đến Seoul, các bạn Hàn Quốc đã dành trọn một buổi đưa chúng tôi đi thăm thành phố để tiếp cận với cuộc sống sinh hoạt của người dân ở xứ sở này. Điều khiến tôi và các bạn đồng nghiệp Việt Nam ngạc nhiên là đi trên các đường phố Seoul, chúng tôi thấy: Mật độ xe hơi quá nhiều. Thành phố với 605km2, hơn 10 triệu dân nhưng lại có tới 6.500.000 chiếc xe hơi. Như vậy bình quân 1,8 người Seoul có 1 ô tô. Song thật đáng ngạc nhiên cho du khách là rất ít khi nhìn thấy một chiếc xe du lịch do nước ngoài sản xuất chạy trên đường phố. Còn đến thăm một trung tâm thương mại, cũng như một chợ lớn ở trung tâm thành phố, chúng tôi cũng thấy ở đây chỉ bày bán các mặt hàng sản xuất ở trong nước.

Cô Hyun-Non, người Seoul hướng dẫn viên cho đoàn chúng tôi nói:

- Ở Seoul cũng như các thành phố khác của Hàn quốc hầu như không bán hàng ngoại hóa. Đây chính là thành quả của việc thực thi chính sách bảo vệ hàng nội địa, khuyến khích và tạo đà cho các cơ sở sản xuất trong nước phát triển. Đến thời điểm này, nhiều mặt hàng công nghiệp do các nhà máy, xí nghiệp Hàn Quốc sản xuất đang trở thành đối thủ cạnh tranh đáng gờm của các hàng nước ngoài, trong đó có nước láng giềng là Nhật Bản. Một trong những mặt hàng công nghiệp ấy là các loại ô tô, hàng điện tử, máy tính và hàng gia dụng...

Cô Huyn-Non vừa dứt lời cũng là lúc tôi nhìn thấy hai cậu bé chừng dưới 10 tuổi trên đường đi học về đang đợi xe buýt. Thấy vậy, tôi lại gần và nhờ cô giúp đỡ việc chuyển tải câu chuyện chớp nhoáng của tôi với 2 cậu bé:

- Cháu học lớp mấy?

- Dạ cháu học lớp 6.

- Nhà cháu ở đâu?

- Dạ cách đây 2 cây số!

 Sau đó, tôi lấy chiếc bút mang từ trong nước rồi vỗ vai một cậu bé:

- Chú tặng cháu chiếc bút này và mong cháu học giỏi nhé.

Cả hai cậu bé đều ngước mắt nhìn tôi, cầm cây bút ngắm nghía. Thấy có 2 chữ “Việt Tiến” chừng 2 phút sau, một cậu bé lắc đầu nói với tôi:

- Cháu cảm ơn chú. Còn chiếc bút này cháu không nhận đâu. Ở trường cô giáo dạy chỉ nên dùng đồ trong nước sản xuất thôi.

Tôi và cô Huyn-Non tạm biệt hai cậu bé rồi bước lên xe đi thăm các khu vực khác cua thành phố. Trên đường trở về khách sạn, tự nhiên trong tôi trỗi dậy một câu hỏi: Ở Seoul tại sao người ta làm được điều đó, còn ở nước ta trong những năm qua mặc dù đã có cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” nhưng việc nhập khẩu và hàng nhập lậu vẫn bày bán quá tràn lan dẫn đến việc nhiều cơ sở sản xuất trong nước bị sa sút vì sản phẩm làm ra không cạnh tranh nổi với hàng nước ngoài. Rồi tệ sùng bái hàng ngoại trong đời sống người tiêu dùng nữa chứ. Có lúc hàng ngoại thả sức bằng nhiều con đường đổ vào thị trường nước ta.

Nhiều khu vực ở thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn có nơi bày bán 80% là hàng sản xuất từ nhiều nước, kể cả những mặt hàng mà nhiều cơ sở có thể ở nước ta sản xuất chất lượng, mẫu mã không hề thua kém hàng ngoại. Tôi nhớ đến một vài lần làm việc với giám đốc một số doanh nghiệp ở nước ta, các vị giám đốc đều than phiền: Hàng của ta sản xuất bây giờ không phải không tốt. Nhiều mặt hàng đã được các khách nước ngoài tín nhiệm, kể cả thị trường khó tính nhất như Nhật, Pháp... Song, sở dĩ hàng ngoại có chỗ đứng trên thị trường nước ta là do hậu quả của chính sách nhập khẩu vô tội vạ, kể cả các loại thực phẩm mà trong nước đang khủng hoảng thừa như: thịt trâu, thịt lợn… Tiếp đó là hàng nhập lậu và trốn thuế. Do trốn được thuế nên giá rẻ hơn nên hàng ngoại vẫn có đất sống.

Thấu hiểu thực trạng này, tại cuộc đối thoại với 2000 doanh nghiệp diễn ra ngày 17/5/2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Tôi nghĩ rằng bình minh đang đến đất nước ta, tôi tin tưởng các bạn doanh nghiệp sẽ đóng góp cho bình minh rực sáng trên Tổ quốc Việt Nam thân yêu. Với tinh thần đó, tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ xây dựng 1 hệ sinh thái lành mạnh, mà ở đó tất cả các thành phần kinh tế đều phát triển bình đẳng, kết nối và hỗ trợ nhau, đem lại sự thịnh vượng và phát triển kinh tế chung cho Việt Nam”. Tôi kêu gọi các doanh nghiệp: “Sản xuất các mặt hàng để chinh phục người Việt Nam”.

Ghi chép của Lưu Vinh