Ngày 14/11/2018, Tòa án nhân dân huyện An Phú (An Giang) mở phiên tòa xét xử sơ thẩm công khai vụ án thụ lý số 221/2017/TLDS-DS ngày 12/10/2017 về việc “Tranh chấp quyền sử dụng đất và bồi thường thiệt hại do công trình xây dựng gây ra”. Nguyên đơn là bà Phan Thị Gắt, ông Võ Văn Bảo, cùng ngụ tại Tổ 10, ấp Đồng Ky, xã Quốc Thái, huyện An Phú, tỉnh An Giang. Bị đơn là ông Trịnh Văn Sỷ, thường trú tại Khóm 5, phường Châu Phú A, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.

Công trình xây dựng lấn chiếm đất của bà Gắt, ông Bảo.

Trong đơn khởi kiện và bản tự khai cùng với các tài liệu đính kèm theo: Năm 2015, ông Bảo, bà Gắt xây nhà kho tọa lạc tại ấp Đồng Ky, xã Quốc Thái, huyện An Phú, diện tích 853 m2. Vào tháng 02/2017, ông Bảo, bà Gắt phát hiện tường nhà kho xuất hiện nhiều vết nứt do nhà ông Trịnh Văn Sỷ xây cất, đào móng gây ra. Kiểm tra lại, phát hiện thêm phần vách phía trước nhà kho bị nứt ba vị trí. Mỗi vết nứt dài từ 0,5m đến 01m, rộng từ 01mm đến 05mm. Tương tự, phần vách sau nhà kho cũng bị nứt 03 vị trí, hình dạng phức tạp. Mỗi vết nứt dài khoảng 0,5m đến 01m, rộng từ 01mm đến 05mm. Phần móng kho phía sau bị nứt nhiều chỗ, rộng từ 01mm đến 05mm.

Bên cạnh đó, quá trình xây dựng thì vật liệu xây dựng phía nhà ông Sỷ rơi lên mái tôn gây hư hỏng, diện tích 5mx30m. Phần máng xối hư hỏng, dài 23m. Không những vậy, ông Sỷ còn cất nhà lấn sang phần diện tích đất của phía nguyên đơn, diện tích khoảng 8m2, nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Bảo, bà Gắt.

Tại phiên tòa, nguyên đơn yêu cầu bồi thường khoản tiền chi phí khắc phục nứt móng; vách nhà kho; thay mái tôn bị hỏng; thay máng xối bị hư; Buộc phía bị đơn phải phá bỏ tường nhà, cột, dỡ mái nhà cất lấn chiếm, trả lại phần đất thuộc quyền sử dụng của nguyên đơn là 3,6m2.

Theo kết quả đo đạc ngày 29/11/2017 và kết quả đo đạc lại ngày 28/6/2018 của Văn phòng đăng ký đất đai huyện An Phú (An Giang) xác định phần đất tranh chấp là 3,6 m2. Ngày 08/10/2018, Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh An Phú có công văn số 1650/CNAP trả lời công văn số 1293?TA-TTDS ngày 03/10/2018 của Tòa án nhân dân huyện An Phú: Phần đất tranh chấp 3,6m2 là đất thuộc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH02600 được UBND huyện An Phú cấp ngày 17/9/2015 mang tên Phan Thị Gắt và Võ Văn Bảo.

Chỉ riêng về hành vi cố ý xây dựng nhà trên đất lấn chiếm của ông Trịnh Văn Sỷ, quan điểm của đại diện Viện Kiểm sát nhân dân huyện An Phú (An Giang) tham gia phiên tòa, cho rằng: “… Đối với yêu cầu của bà Gắt về việc trả lại phần đất ông Sỷ đã lấn chiếm là 3,6m2, do hiện nay công trình nhà ông Sỷ sắp hoàn thành, nếu buộc ông Sỷ trả lại hiện trạng đất tranh chấp là 3,6m2 bằng cách đập bỏ thực tế là khó khả thi, đề nghị Hội đồng xét xử công nhận sự tự nguyện của ông Sỷ bồi thường số tiền 2.000.000 đồng/m2 tương ứng giá trị đất mà ông Sỷ lấn chiếm là phù hợp pháp luật” (!?).

Cùng quan điểm trên, quyết định của bản án dân sự sơ thẩm số 198/2018/DS-ST ngày 14/11/2018 của Tòa án nhân dân huyện An Phú (An Giang), về yêu cầu tháo dỡ nhà lấn chiếm trả lại đất: Buộc ông Trịnh Văn Sỷ trả lại giá trị quyền sử dụng đất cho bà Phan Thị Gắt và ông Võ Văn Bảo với số tiền 7.200.000 đồng, tương đương giá trị đất 3,6m2.

Ông Sỷ được quyền sử dụng phần đất tranh chấp ở các điểm 24,34,35 diện tích 3,6m2 theo bản đồ hiện trạng ngày 28/6/2018 của Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh An Phú. (Trước đó, UBND huyện An Phú giao cho ông Bảo, bà Gắt quyền sử dụng đất – NV).

Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, ông Trịnh Văn Sỷ có nghĩa vụ liên hệ cơ quan chuyên môn để điều chỉnh lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo bản đồ hiện trạng ngày 28/6/2018 phần đất tranh chấp ở các điểm 24,34,35 diện tích 3,6m2 của Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh An Phú” (!?).

Hiện nay, dư luận tại địa phương hết sức hoang mang về quan điểm của đại diện Viện Kiểm sát nhân dân và quyết định của Tòa án nhân dân huyện An Phú về bản án nêu trên.

Câu hỏi người dân đặt ra: “Khi muốn lấn chiếm đất của người khác, chỉ cần xây dựng nhà hoặc công trình xây dựng trên phần đất lấn chiếm. Xảy ra tranh chấp, chỉ cần “tự nguyện bồi thường” giá trị cao hơn bảng giá đất được công bố sẽ được Viện Kiểm sát “đồng” quan điểm và Tòa án quyết định công nhận quyền sử dụng đất lấn chiếm là “phù hợp pháp luật?”. Chúng tôi xin chuyển câu hỏi này đến vị đại diện Viện Kiểm sát và Tòa án nhân dân huyện An Phú, tỉnh An Giang.

Theo Luật Đất đai năm 2013, hành vi lấn chiếm đất sau ngày 01/7/2014 là vi phạm pháp luật. Không phải tất cả các trường hợp lấn, chiếm đều được được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Chỉ có người đang sử dụng đất ổn định trong các trường hợp quy định tại Khoản 1, điểm a và điểm c Khoản 2, điểm b Khoản 3 Điều 22 Nghị định 43/2014/NĐ-CP mà không có tranh chấp thì được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Phần nhà và công trình xây dựng trên đất lấn chiếm nêu trên phải được xử lý theo quy định tại Khoản 5 và Khoản 7 Điều 15 Nghị định 139/2017/NĐ-CP, cụ thể như sau:

Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: (1) Xây dựng công trình không phù hợp với quy hoạch xây dựng được duyệt; (2) Xây dựng công trình vi phạm chỉ giới xây dựng; (3) Xây dựng công trình sai cốt xây dựng; (4) Xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung.

Theo khoản 12 Điều 15 Nghị định 139/2017/NĐ-CP đối với hành vi cố ý xây nhà trên đất lấn chiếm mà đang thi công xây dựng thì xử lý như sau:

Lập biên bản vi phạm hành chính và yêu cầu tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm dừng thi công xây dựng công trình;

Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm phải làm thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh hoặc cấp giấy phép xây dựng;

Hết thời hạn quy định tại điểm b khoản này, tổ chức, cá nhân vi phạm không xuất trình với người có thẩm quyền xử phạt giấy phép xây dựng hoặc giấy phép xây dựng được điều chỉnh thì bị áp dụng biện pháp buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng vi phạm.

Ngoài ra, trường hợp lấn, chiếm đất mà xây dựng công trình trái phép thì ngoài việc xử phạt theo Nghị định này còn bị xử phạt hành vi xây dựng công trình theo quy định tại Khoản 7, Điều 15 của Nghị định số 139/2017/NĐ-CP ngày 27/11/2017 của Chính phủ. Nhưng thực tế, các cơ quan chức năng tại địa phương đã có biện pháp xử lý vi phạm theo quy trình hay chỉ chờ vào phán quyết của tòa án nêu trên, cũng cần được làm rõ.

Bên cạnh đó, cá nhân có hành vi lấn, chiếm đất sẽ bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc khôi phục lại tình trạng của đất trước khi vi phạm hoặc buộc trả lại đất đã lấn, chiếm.

Không loại trừ trường hợp, người sử dụng đất có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi lấn, chiếm đất nếu đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định về “Tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai”:

"1. Người nào lấn chiếm đất, chuyển quyền sử dụng đất hoặc sử dụng đất trái với các quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Tái phạm nguy hiểm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng."

Chúng tôi tiếp tục theo dõi và thông tin đến bạn đọc sau khi nhận được phán quyết của Hội đồng xét xử phúc thẩm – Tòa án nhân dân tỉnh An Giang.

Ban Pháp luật