Sáng thứ hai, tuần đầu của tháng 1/2015, khoảng 7 giờ 30 tôi chuẩn bị đi làm, bỗng có tiếng chuông cổng reo, nhìn qua cửa sổ, thấy có một thanh niên, đầu trọc, dáng cao gầy, nhưng có vẻ lanh lợi, hoạt bát. Tôi vội ra mở cửa.

Mẹ của em bé? Không! Mẹ của bé đã bị quân xâm lược giết hại ở ngã 3 Khâu Đồn. Em được cô bộ đội cứu sống.

- Chào anh!

Người thanh niên tự giới thiệu:

- Tôi là Mai Thanh Hải, phóng viên Báo Thanh Niên.

Tôi mời anh vào nhà.

- Mời anh ngồi!

Tôi vội vàng pha ấm trà nóng để mời anh uống cho ấm bụng,

Lúc này ngoài trời khá lạnh, cái lạnh của những ngày đông giá rét. Sau khi đặt tách trà xuống, người phóng viên lấy trong túi máy ra một bức ảnh, được cắt ra từ một tờ báo cũ, màu sắc đã nhạt nhòa theo năm tháng. Anh chìa tấm ảnh ra trước mặt tôi và hỏi:

"Cô bộ đội" ngồi xe lăn được em bé và đồng đội đẩy xe dạo bước trên cầu Tài Hồ Sìn, chứng kiến sự thay da đổi thịt nơi chiến trường xưa.

- Có phải bức ảnh này bác chụp không?

- Đúng vậy!  Tôi trả lời - Tác phẩm này của tôi đã được Báo Quân đội Nhân dân đăng số ra ngày 26/2/1979, với chú thích: “Mẹ của em bé? Không! Mẹ của em đã bị quân Trung Quốc xâm lược giết hại tại ngã ba Khâu Đồn. Em được cô bộ đội cứu sống”.

- Bác có biết em bé và cô bộ đội ở đâu không? Mai Thanh Hải hỏi.

- Không!  Tôi trả lời ­- Vào khoảng 8 giờ sáng ngày 17/2/1979 sau khi đã chụp xong những chiếc xe tăng của giặc bị quân ta bắn tan xác và bắt sống tại Bản Sẩy, thị trấn Hòa An và ở đồi Nà Toòng, đồi Pháo Đài, thị xã Cao Bằng, tôi vội băng rừng đi ngay, vừa ra đến cầu Tài Hồ Sìn, trên Quốc lộ 3, chợt nhìn thấy ngồi cạnh một người phụ nữ nằm bất động, máu đầy người là một bé gái khoảng 2, 3 tuổi đang mếu máo, tay mân mê trên thân người phụ nữ. Một cảnh quá thê lương. Tôi chưa kịp lấy máy ra chụp, tức thì một chiếc Gat 69 chạy tới và dừng lại, một cô bộ đội trẻ măng, súng AK đeo vai, lưng quàng ba lô nhảy xuống và vội bế em bé lên.

3 nhân chứng lịch sử đang hiện hữu trên cầu Tài Hồ Sìn sau 37 năm.

Tôi chỉ bấm được một kiểu, chưa kịp hỏi, thì chiếc ô tô đã vút đi, giữa lúc tiếng súng nổ chát chúa mỗi lúc một gần. Tôi cùng hai cảnh sát dã chiến nhanh chóng tiến lên phía Bắc, vùng biên ải, nơi cuộc chiến đang diến ra ác liệt.Tôi không rõ “cô bộ đội” ở đơn vị nào! Nhưng điều chắc chắn, cô thuộc lực lượng vũ trang địa phương Quân khu I.

Riêng “em bé” tôi nghĩ rằng: Bức ảnh này tôi chụp vào khoảng 11 giờ, còn quân xâm lược tiến đến thị xã Cao Bằng và huyện Hòa An khoảng 7, 8 giờ. Như vậy, người phụ nữ và “em bé” chạy giặc từ nơi ở đến cầu Tài Hồ Sìn trong khoảng 3 giờ. Với thời gian đó họ sẽ đi được khoảng 10 đến 12km. Từ những dữ kiện đó suy ra nhà của hộ cách cầu Tài Hồ Sìn trong vòng bán kính 12 km, có thể là ở thị xã Cao bằng hay vùng ngoại ô hoặc ở một thôn xã nào đó của huyện Hòa An…

Nhà báo Mai Thanh Hải phỏng vấn nhân chứng Mạnh Thường trước cuộc mít tinh.

- Cảm ơn bác nhiều! Những suy đoán này là những gợi ý hay để khoanh vùng tìm kiếm - Mai Thanh Hải nói.

Theo gợi ý đó, mãi đến cuối năm 2015, Mai Thanh Hải báo tin cho tôi rằng anh ta đã tìm được nơi ở của “em bé” là chị Hoàng Thị Thu Hiền, thuộc xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, Cao Bằng là cán bộ của địa chính của xã.

Còn “cô bộ đội” suốt 2 năm tìm kiếm, Mai Thanh Hải đi khắp các đơn vị của Quân khu I, cuối cùng đến ngày 27/2/2016, đã tìm được. Đó là bà Bùi Thị Mùi, lúc bấy giờ là nữ trinh sát. Hiện đã ở vào tuổi 54, quê ở xã Thanh Cù, huyện Thanh Ba, Phú Thọ. Cuối năm 1979, bà xuất ngũ về địa phương và đã xây dựng gia đình với cựu chiến binh Nguyễn Văn Long. Không may, bà bị tai nạn lao động, không đi lại được, mọi sinh hoạt đều nhờ chồng giúp đỡ.

Sau khi tìm được địa chỉ “cô bộ đội” (bà Bùi Thị Mùi) và “em bé” (chị Hoàng Thị Thu Hiền), Báo Thanh niên tổ chức cuộc hội ngộ đặc biệt giữa ba nhân chứng lịch sử tại một địa danh lịch sử-cầu Tài Hồ Sìn, xã Bạch Đằng, huyện Hòa An, Cao Bằng - nơi “cô bộ đội cứu em bé”, trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc. Đúng 14 giờ ngày 20 /12/2016, chiếc xe cứu thương chở “cô bộ đội”, đến cầu Tài Hồ Sìn, gặp “em bé” năm xưa và tôi, nhà báo Trần Mạnh Thường.

MC đang phỏng vấn 3 nhân chứng lịch sử.

37 năm sau cuộc chiến biên giới phía Bắc, “cô bộ đội” đã từng mơ hồ ao ước sẽ có một ngày trở lại thăm chiến trường xưa và gặp lại “em bé” mà bà hết lòng cưu mang coi như con đẻ của mình. Nay điều ước ao mơ hồ đó đã thành hiện thực. Vừa nhìn thấy bà Mùi, chị Hiền nhanh chân chạy tới ôm chầm lấy bà và thốt lên trong nước mắt: “Mẹ ơi! con Hiền của mẹ đây”.

3 nhân chứng lịch sử được tặng hoa.

Nghe hai tiếng “mẹ ơi” bà Mùi không cầm được nước mắt, đã từ lâu bà mong mỏi có người con để gọi bà là mẹ, nhưng chiến tranh đã cướp đi quyền làm mẹ của bà, dù bà đã kết hôn gần 40 năm. Hôm nay bà rất sung sướng có một người từ trái tim mình gọi bà là mẹ! Hạnh phúc biết nhường nào! Lúc này “cô bộ đội” ngồi trên xe lăn, được “em bé” cùng đồng đội của cô năm xưa đẩy xe dạo bước trên cầu Tài Hồ Sìn, chứng kiến sự thay da đổi thịt nơi đã từng chiến trường ác liệt, quân ta đã giành giật với quân giặc từng ngọn đồi, con suối, đánh chặn bước tiến của quân xâm lược tràn sang từ bên kia biên giới.

Đồng đội đến chúc mừng "cô bộ đội".

Kết thúc cuộc gặp gỡ trên cầu Tài Hồ Sìn, chúng tôi cùng nhau về TP. Cao Bằng, nơi báo Thanh niên phối hợp với Tỉnh đoàn TNCS Hồ Chi Minh và Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Cao Bằng tổ chức chào mừng cuộc hội ngộ “37 năm ngày gặp lại”. 

Trần Mạnh Thường